Bağımlılık zarar verici sonuçlar doğurmasına karşın, zorlantılı bir şekilde madde arama ve kullanma ile karakterize süreğen ve tekrarlayıcı bir beyin hastalığıdır. Bu hastalığa zarar verici davranışlar da eşlik etmektedir. Bağımlılık, hem beyni hem de davranışları etkileyen bir hastalıktır. Ancak bu hastalığın tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu unutmamak gerekir. Bu hastalığın gelişmesi ve ilerlemesinde birçok biyolojik ve çevresel etmenler rol oynamaktadır. Ancak bağımlılık bir sürecin sonunda gelişen bir olgudur. Bağımlılık gelişene kadar kişi bazı evrelerden geçer. Önce denemek amaçlı kullanım, daha sonra sosyal kullanım ve bu aşamadan sonra kötüye kullanım ve bağımlılık ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle alkol ve madde kullanımının erken tanınması ile birçok olumsuz sonucun gelişmesi önlenebilir. Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından hazırlanmış olan tanı sınıflamasında (DSMIV) bağımlılık tanısı şu ölçütlere dayanarak konmaktadır: Bağımlılık 12 aylık bir dönem içinde aşağıda sıralanan belirtilerden üç veya daha fazlasının bulunması ile tanımlanmır.

1. Tolerans gelişmesi: Maddenin etkisinin ortaya çıkabilmesi için kullanılan madde miktarının artırılması ihtiyacıdır. Madde kullanımına ilk başlandığı zaman kullanılan miktar bir süre sonra aynı etkiyi ortaya çıkarmamaktadır. Örneğin ortalama günde 20 tane sigara kullanan bir bağımlı, siagara kullanmaya ilk başladığından bundan çok daha az sayıda sigara içmektedir. Opiyat (eroin) ve uyarıcıları (kokain) yoğun bir biçimde kullananlarda önemli ölçüde tolerans gelişebilir.

2. Yoksunluk belirtileri: Uzun süre yoğun bir biçimde kullanılan maddenin, kullanımı kesildiğinde veya azaltıldığında, kanda ve dokulardaki madde düzeyi düşmeye başladığında, ortaya çıkan fizyolojik ve bilişsel belirtiler ve bunlara eşlik eden uyumu bozan davranışsal değişikliklerdir. Bu hoş olmayan yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkması ile kişi tekrar madde kullanarak bu belirtilerden kaçmayı veya hafifletmeyi sağlamaya çalışır. Kullanılan maddenin cinsine göre ortaya çıkan yoksunluk belirtileri farklılık gösterir. Alkol gibi bazı maddelerin vücuttan çekilmesi sırasında ortaya çıkan bu yoksunluk belirtileri yaşamı tehdit eder nitelikte olabilir.

3. Tasarlandığından daha uzun süre ve yüksek miktarlarda alınması: Kişinin madde kullanımını kontrol etme çabaları başarısızlıkla sonuçlanır. Kullanım miktar ve süresi kontrol dışı bir hal alır.

4. Sık ve başarısız bırakma girişimleri: Madde kullanımını kontrol etmek için girişilen bir diğer çaba bırakma girişimleridir. Bağımlılık düzeyine gelmeden önceki kontrollü kullanım dönemine dönme umudu ile bırakma girişimleri olur, ancak bu girişimler başarısızlıkla sonuçlanır.

5. Maddeyi sağlamak, kullanmak ya da bırakmak için büyük zaman harcama: Tüm yaşam maddenin etkisinin yeniden tesis edilmesi ve bunun son kez olmasına karar verme çabası üzerine kurulu bir hal alır.

6. Madde kullanımı nedeni ile sosyal, mesleki ve kişisel etkinliklerin azalması ya da tamamen bırakılması: Madde kullanımını sürdürmek ve madde kullanan arkadaşları ile daha çok zaman geçirmek için ailesi ile ilgili etkinliklerden ve özel zevklerinden uzak durur. İşine karşı ilgisi, işe odaklanması bozulur ve çalışma hayatında sorunlar yaşanmasına neden olur. tüm yaşam madde temini ve kullanımı etrafında döndüğü için kişinin kendisini sosyal, kişisel ve mesleki etkinliklerden kaçınma ve giderek daha büyük oranlarda kayıp yaşanmasına yol açar.

7. Zarar görmesine rağmen madde kullanımını sürdürme: Madde kullanımı giderek diğer tüm önemli etkinliklerinin yerini alır. Bunun sonucunda psikolojik, fiziksel ya da sosyal sorunlara yol açtığını bildiği halde madde kullanımı sürdürülür.

Alkol ve madde bağımlılığı tanısı kişiden alınan öykü, yoksunluk belirtilerinin gözlenmesi, idrar ve kan testleri ve saç testi ile konmaktadır. Bağımlılık tedavisi olan, düzelebilen bir hastalıktır. Maddesiz yaşamın yeniden inşa edilmesi ile birlikte, madde kullanımı sonucu oluşan kayıpların giderilmesi mümkün olmaktadır.

Doç. Dr. Defne Tamar Gürol

Bu yazı Batem Bağımlılık Bilgilendirme Merkezi'nden alınmıştır.

Diğer önemli başlıklar :

* Bağımlılık

* Bağımlılık nedir?

* Bağımlılık riskini artıran çevresel etmenler nelerdir?

* Bağımlılığı etkileyen diğer etmenler nelerdir?

* Bağımlılığı etkileyen risk ve koruyucu etmenler nelerdir?

* Ergenlik döneminde risk neden artmaktadır?

* Ne kadar zamanda bağımlı olunur?

* Başarılı bir bağımlılık tedavisinin prensipleri nelerdir?

* İlaç olarak kullanılan bağımlılık yapan maddeler

* Bağımlılık tedavi merkezi

Bağımlılık Hakkında

Bağımlılık nedir?

Ne kadar zamanda bağımlı olunur?

Psikoaktif maddeler ve bağımlılık

Bağımlılığı etkileyen diğer etmenler nelerdir?

Bağımlılık riskini artıran çevresel etmenler nelerdir?

Başarılı bir bağımlılık tedavisinin prensipleri nelerdir?

Bağımlılığı etkileyen risk ve koruyucu etmenler nelerdir?

Alkol Bağımlılığı Hakkında

Alkol bağımlılığı

Alkol yoksunluğu (craving)

Alkol kullanımının yol açtığı bozukluklar

Metil alkol zehirlenmeleri

Madde Bağımlılığı Hakkında

Madde kullanımı nasıl anlaşılır?

Gençler neden madde kullanır?

Gençler hangi maddeleri kullanmaktadır?

Ülkemizde madde kullanım yaygınlığı

Madde kullanımının önlenmesinde ailenin rolü nedir?

Madde kullanımını önlemede anne-babalara yapılabilecek öneriler nelerdir?

İlaç olarak kullanılan bağımlılık yapan maddeler

Bağımlılık Testleri

Alkol kullanım bozukluklarını saptama ölçeği

Fagerstörm sigara bağımlılığı değerlendirme ölçeği

Xanax kullanımını değerlendirme ölçeği

İnternet bağımlılığı değerlendirme ölçeği

Seks bağımlılığı değerlendirme ölçeği

Alış veriş bağımlılığı değerlendirme ölçeği

Uyuşturucu madde kullanımını değerlendirme ölçeği

Önemli Bağlantılar

Sigara Bağımlılığı Tedavi Merkezi

Alkol Bağımlılığı Tedavi Merkezi

Yeme Bağımlılığı Tedavi Merkezi

Batem

Uyuşturucu Bağımlılığı Tedavi Merkezi

Kumar Bağımlılığı Tedavi Merkezi

Uyuşturucu Madde Bağımlılığı Bilgi Merkezi

bilgi@bagimlilik.info.tr

İnternet Bağımlılığı Tedavi Merkezi

İş Bağımlılığı Tedavi Merkezi

Alkol Bağımlılığı Bilgi Merkezi

Kumar bağımlılığı tedavisi